Waarom lezen al mijn broeders Fratelli tutti niet?

Maandenlang had ik als Nederlandse katholiek het voorrecht mij niets te hoeven aantrekken van de laatste encycliek van paus Franciscus. De bisschoppen hadden immers nog geen geautoriseerde vertaling [1] vrijgegeven. Al had ik de Vlaamse versie al lang in huis en was ik er ook verschillende keren aan begonnen. [2] Maar het uitstel deed me goed, want ik vind Fratelli tutti niet om door te komen…

Op de voorkant lacht de encycliek je nog toe.

Als je zo’n belangrijke boodschap voor de wereld hebt, waarom schrijf je het dan zo op dat elke geestdrift meteen wordt uitgeblust? Tot nu toe heb ik maar één enthousiaste lezer gehoord. Meteen bij het verschijnen van de encycliek kwam een bevriende remonstrantse predikant met uitgebreide verhalen over de geweldige ideeën van ‘die paus van jullie’: “Wat dat betreft geef ik u graag als ‘leestip in coronatijd’ de nieuwe encycliek mee van paus Fransiscus, Fratelli tutti (oktober 2020). Of u zich gelovig noemt of niet, het is van belang om te zien hoe de paus, net als in zijn milieu-encycliek Laudato si, poogt om vanuit levensbeschouwelijke kernwaarden te komen tot een sociale visie op de samenleving. Met als centrale waarden de uniciteit van ieder mens, de zorg voor en betrokkenheid met elkaar (inclusief vluchtelingen!) en daarnaast de oproep om een cultuur van scherpe polarisatie om te buigen in een dialogische cultuur van ontmoeting.” [3]

Uiteraard zijn ook de mensen die meewerkten aan een Nederlandse handleiding enthousiast. Zij hebben een boekje gemaakt over Fratelli tutti om deze te openen voor lezers. [4] Maar het is wel logisch dat zij vol geestdrift zitten, want als je je ergens echt in verdiept en dus door alle onvolkomenheden heenbijt, dan ontdek je altijd schoonheid. Hun enthousiasme is dus ‘part of the job’.
Ik heb dat zelf ook met het Homiletisch Directorium. Daar heeft bijna niemand het over, laat staan vol enthousiasme. Maar omdat ik er een scriptie over geschreven heb en me er dus in vast heb gebeten, ben ik er enthousiast over en zie ik er het schone, het ware en het goede in. Al vond mijn begeleider mijn thesis maar prutswerk. Dat maakt mijn geestdrift voor het Directorium echter niet minder. Dus wie er ooit een lezing over wil horen, is bij mij aan een goed adres.

Maar over Fratelli tutti zwijg ik liever, net zoals over heel veel andere Vaticaanse documenten. Het zijn niet lekker leesbare zaken, waar ik meteen iets aan heb in mijn persoonlijk leven. Het is taaie kost die echt studie vereist. [5]
Misschien moeten we ook maar weer terug naar de tijd dat niet iedereen deze documenten zag. Naar de tijd dat encyclieken niet voor alle mensen van goede wil bedoeld waren, maar voor bisschoppen. Zij konden als dat nodig was de inhoud op een voor de katholieken in hun bisdom passende wijze vertalen.
Ik heb ooit geleerd dat dat bijvoorbeeld ook de bedoeling was van de Katechismus van de Katholieke Kerk. Tegenwoordig wordt deze gezien als een soort studieboek voor gelovigen en geloofsleerlingen. Maar het werkt wellicht beter als een referentiewerk voor professionals, die dan toegankelijkere boeken schrijven op basis van deze samenvatting van de leer.

Lijkt me nog altijd een goed idee, overigens. Dat zou dus daarom mij eerste voorstel zijn. Dat de bisschoppen zich meer als vertalers van Vaticaanse documenten opstellen en niet louter als doorgeefluik. Het op een site zetten van een link naar het originele document is wellicht niet helemaal de beste versie van de taak van de leraar die zo eigen is aan het bisschopsambt. Dat mag dus wel wat meer in de verf worden gezet. Met ‘catchy’ filmpjes van Katholiek Leven bijvoorbeeld. De mogelijkheden zijn eindeloos. Al moeten we ook meteen zeggen dat enkele bisschoppen dit ook nu al heel serieus nemen, maar de bisschoppenconferentie als geheel blinkt daar nog niet in uit.
Dit lijkt kritiek op de Nederlandse bisschoppen en dat is het ergens ook wel. Maar ik zou op geen enkele manier zelf deze taak op me willen nemen en dan vind ik eigenlijk dat je je mond moet houden. Het is dus niet meer dan een vrijblijvende suggestie van mijn kant.

Daarom heb ik nog een voorstel. Als de Nederlandse bisschoppenconferentie dan inderdaad zo langzaam (want grondig) vertaalt, zouden we daar dan geen gebruik van kunnen maken? Zouden we zo’n forse encycliek als Fratelli tutti niet in delen kunnen publiceren? Als een feuilleton zouden we dan elke maand weer een nieuw hoofdstuk krijgen. Dat is wat minder overweldigend, bisschoppen en docenten van de Faculteit Katholieke Theologie en de seminaries en anderen kunnen dan de tekst begeleiden met leeswijzers, persoonlijke ervaringen en welk hulpmiddel dan ook. Zo kunnen we als hele kerkprovincie tegelijkertijd gedurende langere tijd lezen en spreken over de woorden van de Paus.

Een zwakte van de Nederlandse bisschoppenconferentie zou zo haar sterkte kunnen zijn. En misschien zou het mij en al mijn broeders dan eens lukken zo’n hele encycliek echt goed te lezen.


[1] “Geautoriseerde vertaling betekent uit de grondtekst, afgestemd op andere teksten en geheel nagezien door twee bisschoppen.” Via Twitter.
[2] Fratelli tutti. Encycliek van paus Franciscus over broederlijkheid en sociale vriendschap, 2020, Licap Halewijn. Nederlandse versie via RKKerk.nl.
[3] Koen Holtzapffel, Van de voorzitter, Tijd en Taak 2021-1, Banningvereniging.
[4] Arnold Smeets en Willem Marie Speelman (red), Fratelli tutti. Handreiking bij de derde encycliek van Paus Franciscus, 2021, Adveniat.
[5] Misschien moet ik hier toch iets disclaimen. Ook toen ik student was, noemde ik mij vaak tegenover docenten ‘onvoorbereid’. Dan bedoelde ik dat het stuk nog niet helemaal doorgrondde, terwijl ik het wel al van voor tot achter had bestudeerd. Andere studenten noemden zich na de inhoudsopgave te hebben ingekeken al helemaal voorbereid. Het is dus ook een kwestie van perspectief en persoonlijk aanvoelen. Tip: zeg nooit tegen een docent dat je onvoorbereid bent; ook al voel je dat zo. Het komt niet goed over. Dus misschien moet ik gewoon zeggen: Ik heb alle encyclieken gelezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: