De mens achter Fratelli tutti

Als er een encycliek verschijnt of een ander belangrijk pauselijk document is het toch een beetje de bedoeling dat je je ertoe verhoudt. Bij Fratelli tutti (maar niet alleen daar) schrikt de vorm nogal af en dat maakt het geheel tot een gesloten boek. Maar vooruit… welke openingen zie ik in deze oproep tot broederlijkheid en sociale vriendschap? [1]

Gelukkig was er de handreiking om mee te denken en geïnspireerd te worden vanuit de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg en het Franciscaans Studiecentrum. De korte inleidingen op de hoofdstukken openden voor mij de encycliek. En zo kwam ik er dan toch achter (na gestrand te zijn in het lange en negatieve hoofdstuk 1 van de encycliek zelf) dat paus Franciscus een uitgebreide bijbellezing rond De barmhartige Samaritaan laat zien. Hij doet dit op Ignatiaanse wijze, waarbij alle personages een voor een worden bekeken. Willem Marie Speelman geeft hiervan een mij inspirerende weergave. Het daaropvolgende hoofdstuk van Arnold Smeets haakte bij mij echter het meeste aan: Een open wereld denken en ontwikkelen. Hierin wordt liefde naar het cliché daadwerkelijk tot een werkwoord gemaakt. De liefde is een zich altijd openende liefde. [2] Mijn geestdrift was aangewakkerd.

Toch was de oversteek daarna naar de encycliek moeilijk. Ik wist inmiddels waar ik moest zijn, waar de mooie stukken te vinden waren, maar de taal van de handreiking was zoveel sprankelender dan die van Fratelli tutti zelf. Het lezen van het origineel heeft mij niet dichter bij een universele broederlijkheid gebracht.

Wel hielp het toen ik me tot de beginwoorden en de slotwoorden van de encycliek beperkte. Wat er tussenin gebeurt is immers slechts een voetnoot bij de conclusie(!). Paus Franciscus opent sterk met Sint Franciscus en zijn zaligsprekingen: Zalig is al wie zijn broeder net zo liefheeft als die ver weg van hem is als wanneer hij dicht bij hem is. Dit is een sterke aansporing om iedere mens te erkennen als medemens, ongeacht plaats en afkomst.

Aan het eind komt de paus op Sint Franciscus terug als grote inspirator van deze encycliek over de universele broederlijkheid. Maar ook van anderen heeft hij geleerd, zoals van niet-katholieke broeders als Martin Luther King, Mahatma Gandhi en Desmond Tutu, waarmee de paus zijn eigen encycliek meteen een beetje in praktijk brengt. En dan noemt hij vooral één iemand die een icoon van universele broederlijkheid was: Charles de Foucauld! Die ken ik. Überkatholiek, maar vooral een man die na veel omzwervingen zich gevestigd heeft in een hut in Noord-Afrika om daar broeder te zijn van de mensen om hem heen. Vriendschap te sluiten met mensen die daar niet altijd op zaten te wachten. Je zou zeggen: Zalig is hij die zijn broeder die dichtbij is net zo lief heeft als mensen die ver weg zijn.

Charles, kleine broeder van Jezus

Deze verkorte lezing van begin en eind maakt de encycliek voor mij van belang. Ze maakt broederschap, liefde en sociale vriendschap voor mij opnieuw tot een werkwoord. Hoe kan ik dit in mijn eigen leven tot uitdrukking brengen? Boeiende en nodige vragen. En om die verder te beantwoorden leg ik de encycliek maar weer snel weg om me te laten richten en aanvuren door Charles de Foucauld. [3]


[1] Fratelli tutti. Encycliek van paus Franciscus over broederlijkheid en sociale vriendschap, 2020, Licap Halewijn.
[2] Arnold Smeets en Willem Marie Speelman (red), Fratelli tutti. Handreiking bij de derde encycliek van Paus Franciscus, 2021, Adveniat.
[3] Op dit moment lijkt er geen Nederlandstalige uitgave over zijn leven en spiritualiteit beschikbaar te zijn. Ik lees daarom: René Voillaume, Om het hart van de massa. In het spoor van Charles de Foucauld, 1955, Lannoo. & Michel Carrouges, De kracht van onbegrensde liefde. Charles de Foucauld en zijn fraterniteiten, 1965, Lannoo.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: