Dromen van Sinterklaas

Dit verhaaltje schreef ik voor de Banningprijs 2016 over Links én religieus?. Vanwege de dreigende verkiezing van Joop den Uyl tot beste premier (in een twitterpoll van Simon Otjes), het Sinterklaasfeest 2021 en de met rasse schreden naderende deadline voor de Banningprijs 2022 (over Een nieuw sociaal contract?) een nieuwe kans op nu wél waardering voor mijn een weinig aangepaste pennenvrucht.

Het was vóór mijn tijd, maar ik heb de beelden vaak gezien. Hans Wiegel en Joop den Uyl zitten aan een tafel voor een verkiezingsdebat in 1972. De VVD’er leest een betoog voor van professor Pen. Hierin worden de progressieve partijen vergeleken met Sinterklaas. Wiegel doet er aan het eind nog een schepje bovenop. “Sinterklaas bestaat!” citeert hij en wijst daarbij naar Den Uyl: “Daar zit hij, achter de tafel.” Wiegel wilde Den Uyl wegzetten als irrationele dromer, losgezongen van de werkelijkheid. Onbedoeld liet hij echter een grote waarheid zien. Joop den Uyl is een goede man, een heilige van de sociaal-democratie.

verbeelding
Met weemoed kijken veel PvdA’ers terug naar de tijd van Den Uyl. De verbeelding was er aan de macht, zo heet het. En nu? (…) Er is geen plaats voor vergezichten, alleen voor procedureel juiste beslissingen. Waar zijn de grote verhalen gebleven? Je zoekt ze vaak tevergeefs in de politiek, zowel landelijk als lokaal. Je zoekt ze vaak tevergeefs in de samenleving, waar alles is opgehangen aan meetbaarheid en veiligheid. De tijd van dromen is voorbij. Het proces lijkt niet te stuiten. De depolitisering van de politiek lijkt hand in hand te gaan met de secularisering van Nederland. Wie nooit leert dat er een ander verhaal mogelijk is, dan wat je om je heen ziet, zal niet snel een status quo veranderen. Religie is geïnstitutionaliseerd dromen van een betere wereld. Hoe mooi wil je het hebben?

verwording
Mooier dan de praktijk waarschijnlijk. Het is niet altijd koek en ei geweest met grootse dromen. Geïnstitutionaliseerde dromen zijn vaak gestold. Het is een kant-en-klaar bouwplan voor de nieuwe wereld. Wie dat niet begrijpt moet maar oprotten of aan hem moet het nogmaals worden uitgelegd. Dwang en heropvoeding liggen op de loer. Goedbedoelde bewegingen worden totalitaire regimes. Ook de PvdA heeft hier een handje van gehad. En de partij is er om bekritiseerd en verguisd, volkomen terecht.
Wie een gefixeerd beeld heeft van Sinterklaas als een man met zwarte knechtjes, zal zich met hand en tand verzetten tegen een aanpassing van die Nederlandse traditie. Wie Sinterklaas ziet als een feest van verbroedering, naar het leven van de historische figuur, zal het idee niet aanpassen, maar de uitvoering wel.
Maakbaarheid is buigbaarheid. Wie droomt er ooit een volledig doordacht plan en kan zich dat de dag erop nog herinneren? Dromen zijn flarden van een andere wereld, denkrichtingen, mogelijkheden. Die zijn niet van tevoren uitgetekend en dat betekent dat het heel goed politiek bedrijven is met dromen. Compromissen zijn dan geen nederlagen, maar uitwerkingen in de realiteit. We zijn op aarde, niet in de hemel, zal de christen zeggen. Daar hoeft niet alles perfect te zijn, maar zo goed mogelijk, naar onze beste talenten.

Joop den Uyl? Joop Keesmaat? Sinterklaas?

verheffing en verbinding
Al lijkt onze aarde verdacht veel op de hemel. Je vergeet dat snel te midden van continu gescheld, vluchtelingen en rellen. Toch zien velen onze samenleving als een hemel, als een droom die uitkomt. En dat hebben we te danken aan irrationele gedachten. Een van de ideeën die de basis is voor onze vooruitgang is de fundamentele gelijkheid van iedere mens. “All men are created equal,” heet het in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Eeuwen eerder was het Paulus die schreef: “Er is geen Jood of Griek meer, er is geen slaaf of vrije, het is niet man en vrouw: u bent allemaal één in Christus Jezus.” Die fundamentele gelijkheid van de mens is niet altijd beleefd, maar er zijn altijd mensen van blijven dromen. Gelijke kansen voor iedereen! Iedereen moet de mogelijkheid krijgen om zich te ontwikkelen. De verheffing des volks is een oud sociaal-democratisch ideaal. Religie geeft de mogelijkheid om boven het huidige uit te kijken. Het vertelt verhalen van meer en beter. Het verheft de mens uit zijn eigen situatie. Niemand kan zichzelf uit het moeras trekken. Een overkoepelend verhaal kan dat wel. Het verbindt mensen en vormt daarmee samenleving. Dat is van waarde voor religie en voor de sociaal-democratie.

verder kijken
Verheffen, verbinden, betekenisvol werk en bestaanszekerheid. Dat zijn volgens het rapport ‘Van waarde’ de vier kernwaarden van de sociaal-democratie. “Die vier doelen vormen samen een visie op het goede leven en op het goede samenleven.” Ze bieden een doorkijkje op een mogelijke toekomst. Hoe die precies wordt ingevuld ligt aan de mensen die hun schouders eronder zetten.
Met zijn focus op barmhartigheid spreekt bijvoorbeeld paus Franciscus velen, religieus en atheïst, aan. Hij verkondigt bevrijding voor iedere mens wie en waar en hoe hij of zij ook is. Al houdt hij daarbij ook de katholieke traditie aan als leidraad.
Franciscus wordt als een goede en heilige man beschouwd, maar de werkelijke Sinterklaas van deze tijd is toch wel Rutger Bregman. Deze correspondent wil ‘gratis geld voor iedereen’. Had Den Uyl dat kunnen bedenken? Bregman onderzoekt het, onderbouwt het en draagt het met verve uit. Als we om ons heen kijken, zien we dat hij velen aan het denken heeft gezet. Het basisinkomen staat ook binnen de PvdA weer op de agenda. En waarom ook niet? Het is een verhaal dat best eens waar kan zijn.
Deze dromerige blik verdiept het leven, verheft het en maakt een toekomst mogelijk. Het is boven alles noodzakelijk als we samen willen leven. “Waar visie, waar uitzicht ontbreekt, komt het volk om.” Zo citeerde Joop den Uyl het Bijbelboek Spreuken toen hij na de verkiezingen van 1972 de regeringsverklaring aflegde. Ja, Sinterklaas bestaat!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: